Anthropological Perspectives

by Barbara Jutrzenka-Trzebiatowska

Rozprawa Johanness’a Fabiana, Time and the other: How anthropology makes its object., wchodzi w skomplikowany związek między czasem a reprezentacją “inności”. W tym eseju będę opisywała główne idee przedstawione przez Fabiana i omówię ich implikacje dla naszego rozumienia czasu, kultury i konstrukcji “innego”.

Fabian twierdzi, że zachodnia nowoczesność rozwinęła ramy czasowe, które uprzywilejowują teraźniejszość i relagują przeszłość i przyszłość do niższej rangi. Ta liniowa koncepcja czasu, jak twierdzi, jest głęboko zakorzeniona w myśli euroamerykańskiej i odegrała ważną rolę w kształtowaniu naszego rozumienia “innego”. Przydzielając przeszłości i przyszłości status sfer “prymitywności” czy “dzikości”, zachodnie społeczeństwa skonstruowały narrację postępu, która umieszcza je na szczycie cywilizacji.

Według Fabiana, ta czasowa uprzedniość ma znaczące konsekwencje dla reprezentacji kultur niezachodnich. “Inny” często jest przedstawiany jako istniejący poza czasem lub zamrożony w wiecznej teraźniejszości. Dyskursy antropologiczne na przykład historycznie ukazywały społeczeństwa rdzennej ludności jako niezmienne i niezmieniające się, wzmacniając ideę zachodniej wyższości. Fabian trafnie określa ten fenomen “zaprzeczeniem współczesności” – zaprzeczeniem współczesności “innego” wobec Zachodu.

Ponadto, Fabian twierdzi, że uprzedniość czasowa wykracza poza reprezentację kulturową i przenika praktyki badawcze antropologii. Wskazuje, że etnograficzne badania terenowe często obejmują asymetrię czasową, gdzie antropolog wchodzi na pole zbrojony własnym liniowym pojęciem czasu i narzuca je badanej kulturze. Taki podejście, twierdzi, utrwala dynamikę władzy między obserwatorem a obserwowanym, utrudniając prawdziwe międzykulturowe zrozumienie.

Poprzez krytyczne przyjrzenie się ramom czasowym, które leżą u podstaw naszego rozumienia “innego”, Fabian wzywa nas do zastanowienia się nad etnocentrycznymi uprzedzeniami, które tkwią w naszym pojęciu czasu. Zachęca nas do rozpoznania współczesności różnych kultur i do kwestionowania założeń, które historycznie marginalizowały społeczeństwa niezachodnie. Taka rewaluacja nie tylko prowadziłaby do bardziej wyrafinowanego docenienia różnorodności kulturowej, ale także sprzyjałaby bardziej egalitarnemu i inkludującemu podejściu do inności.

Spostrzeżenia Fabiana mają istotne implikacje dla różnych dziedzin, w tym antropologii, historii i studiów postkolonialnych. Nakłaniają nas do ponownego przemyślenia naszych metodologii i teoretycznych ram, podkreślając potrzebę refleksyjności i samoświadomości w badaniach i reprezentacji. Ponadto, zachęcają nas do uznania, że czas nie jest uniwersalną i obiektywną konstrukcją, ale kształtowany jest przez konteksty społeczne, kulturowe i historyczne.

Podsumowując, artykuł Johanness’a Fabiana Time and the other: How anthropology makes its object. zmusza nas do zastanowienia się nad przeważającymi uprzedzeniami czasowymi w naszym rozumieniu kultur niezachodnich. Poprzez kwestionowanie idei zachodniej wyższości i wzywanie do uznania współczesności różnych społeczeństw, Fabian zachęca nas do ponownej oceny naszych założeń i zaangażowania w bardziej równoprawne i szanujące interkulturowe wymiany. Przyjęcie bardziej inkludującej koncepcji czasu może przyczynić się do stworzenia bardziej sprawiedliwego i harmonijnego świata, w którym “inny” nie jest odsunięty w przeszłość czy egzotyzowany, ale jest uznawany jako równy uczestnik rozwoju ludzkiej historii.